Straffen, belonen en verleiden

cartoon gedragsverandering e9d97510299487f181a818caf1dfdf09Een bekend, eenvoudig en zeer bruikbaar model. Om reisgedrag van medewerkers te veranderen kunt u inzetten op straffen (verbieden), op belonen (financieel of anders) of juist op verleiden.

Straffen

straffenBij straffen/verbieden kunt u denken aan een boete of maatregel bij bepaald gedrag: de medewerker moet bijbetalen bij meer dan x privé-kilometers met de leaseauto of betaald parkeren bij het bedrijf. Maar denk bijvoorbeeld ook aan een verbod op het gebruik van de parkeerplaats (parkeerregulatie) of het reduceren van de reiskostenvergoeding voor automobilisten. Een verbod kan ook andersom verwoord worden als een verplichting.

Belonen

belonenBelonen kan zowel financieel als niet-financieel. Door bepaalde keuzes houd je geld van je mobiliteitsbudget over, fietskilometers worden beloond via Trappers en/of kilometervergoeding, vergoeding voor thuiswerken, een bonus bij een laag brandstofgebruik of een bonus voor de best scorende afdeling. Maar denk ook aan een parkeerplaats bij de ingang voor carpoolers, complimenten en positieve aandacht. Onderzoek laat zien dat kleine beloningen vaak effectiever zijn dan grote beloningen én voor een duurzamere gedragsverandering zorgen. Dat klinkt misschien vreemd, maar is verklaarbaar. Mensen zullen niet snel (h)erkennen dat ze bijvoorbeeld vaker de fiets pakken vanwege een kleine beloning/voordeel. Ze verantwoorden hun nieuwe gedrag (vaak onbewust) met  andere  argumenten: "het is goed voor mijn conditie" en "het is bijna net zo snel als met de auto". Bij een grote beloning is het vaak duidelijk: "ik ga liever met de auto, maar voor het geld ga ik nu maar op de fiets." Zodra de beloning wegvalt, vallen mensen sneller weer terug in het oude gedrag.

Verleiden

verleidenVerleiden ligt in het verlengde van belonen en kan op veel manieren: een interne campagne (bijvoorbeeld rij2op5), een onderlinge competitie, het inzetten van ambassadeurs of een mobiliteitsmarkt. Daarnaast kunt u verleiden door te faciliteren: goede faciliteiten (douches voor
fietsers), poolauto's  voor zakelijke ritten, een NS-Business Card voor leaserijders, een probeerperiode voor een E-bike of E-scooter of het bieden van een renteloze lening voor de aanschaf van een E-bike. Het hebben van keuze en flexibiliteit (zoals met het mobiliteitsbudget) wordt door veel mensen ook als prikkel ervaren. Binnen veel organisaties is een duidelijke voorkeur voor óf belonen óf straffen/verbieden óf verleiden, vaak met de overtuiging dat het een effectiever is dan het ander. Zo wordt soms gedacht dat straffen/verbieden het enige is dat werkt om (bijvoorbeeld) automobilisten op een andere manier te laten reizen. Of juist dat belonen (een positieve prikkel) het enige is dat effectief zou zijn. Er is echter niet één duidelijke waarheid; mits goed gebruikt, kunnen ze alle drie zeer effectief zijn.
Het belangrijkste advies daarom: probeer het uit, ga jongleren met straffen en belonen.  Ga voor 'en-en' en niet voor 'of-of'. Parkeerregulering kan bijvoorbeeld in combinatie met het vrijwillig (en tegen beloning) laten inleveren van de parkeerpas.